Làm thế nào để có “Steve Jobs Việt Nam” - Tuấn Tiền Tỉ
Xin chào tất cả quý vị và các bạn cùng đến với chương trình Tổ Buôn 247 ngày hôm nay. Thì đề thi tốt nghiệp môn văn đang trở thành tâm điểm của cộng đồng mạng khi mà Bộ Giáo dục đã ra một cái đề với câu hỏi vô cùng khó. Cụ thể thì trong câu hai điểm, Bộ Giáo dục có hỏi rằng: "Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, có Elon Musk với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên với tư cách là người trẻ, anh chị hãy viết một đoạn văn nghị luận khoảng 200 chữ để trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?".
Đây là một câu hỏi thực sự nó là "bố của khó" vì nó là bài toán mà tất cả các nhà hoạch định chính sách trên thế giới, các bộ ban ngành từ châu Âu đến châu Á họ đang phải đau đầu cả mấy trăm năm nay rồi. Toàn những bộ não thiên tài họ nghĩ mất mấy trăm năm còn chưa ra được, vậy mà bây giờ chỉ trong vòng có vài chục phút lại bắt một đứa học sinh lớp 12 mới có 18 tuổi thôi nó phải đưa ra được một cái giải pháp để tạo ra Steve Jobs của Việt Nam thì không hiểu nó sẽ phải đưa ra kiểu gì đây. Chưa kể lại còn phải gói gọn trong 200 chữ cho một cái chủ đề dài cả một thế kỷ như này thì thử hỏi sẽ phải viết như nào.
Khả năng cao sẽ lại là các cái phương pháp rất là chung chung, rất là sáo rỗng, rất là thiếu cái tính thực tiễn như kiểu là: "Dạ phải đổi mới giáo dục, phải tôn trọng sự khác biệt, học phải đi đôi với hành"... đấy là đối với chính phủ. Còn đối với học sinh thì là: "Cần phải có đam mê, phải có ý chí vươn lên, phải có tinh thần tò mò sáng tạo..." các thứ. Ôi giời ơi, nếu mà viết kiểu đấy ấy thì thử hỏi làm sao có thể đánh giá được học sinh đây.
Trong khi đó những tượng đài như kiểu là Steve Jobs hay là Mark Zuckerberg họ không đột nhiên xuất hiện nhờ vào cái sự nỗ lực cá nhân của mình đâu, nó là kết quả của một cái hệ sinh thái khổng lồ mà nước Mỹ họ đã xây dựng cả trăm năm qua rồi. Chỉ cần mất một mắt xích trong cái hệ sinh thái đó thôi thì những thiên tài như kiểu Steve Jobs sẽ không bao giờ có đất diễn cả. Họ tỏa sáng được như vậy đó là nhờ vào cả tỷ thứ của nước Mỹ.
Đầu tiên đó là một môi trường giáo dục được bơm máu liên tục. Chính phủ Mỹ mỗi năm họ ném hàng tỷ đô la vào các trường đại học, biến nó thành những cái phòng thí nghiệm khổng lồ để sinh viên được quyền đốt tiền cho những cái ý tưởng điên rồ nhất. Lý do thứ hai mà những người như kiểu Steve Jobs có thể tỏa sáng được đó là nhờ vào các nhà đầu tư mạo hiểm. Nếu không có họ thì những cái công trình nghiên cứu nó sẽ mãi chỉ nằm trên giấy mà thôi chứ không tài nào bán ra thị trường được. Các quỹ đầu tư họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro cực độ để đưa sản phẩm từ tay của sinh viên đến với người tiêu dùng.
Cái điều kiện thứ ba đó là một cái hành lang pháp lý về sở hữu trí tuệ. Đây có thể nói là tấm khiên sinh tử luôn, nếu như không có một cái hệ thống luật pháp bảo vệ bản quyền một cách nghiêm ngặt, chất xám làm ra bị đánh cắp chỉ trong chớp mắt thôi thì không một nhà sáng tạo nào họ có thể tồn tại và cống hiến cho nước Mỹ được. Cái điều kiện thứ tư đó là cái cơ chế hút nhân tài của nước Mỹ. Người tài họ chỉ thích làm việc với người tài thôi chứ người tài họ không thể nào làm việc với người ngu được. Việc Elon Musk khao khát rời Nam Phi để đến Mỹ cũng chỉ vì là ở Mỹ có quá nhiều nhân tài có thể đồng hành cùng ông ấy, đồng thời là có các cái quỹ đầu tư mạo hiểm, có thị trường đầu ra để giúp ông ấy thực hiện cái ước mơ vươn tới sao Hỏa.
Ngoài ra thì còn cả tỷ các cái thứ khác nữa mới có thể tạo ra được những người như kiểu Steve Jobs hay là Mark Zuckerberg. Các ông ấy chỉ là sản phẩm của một hệ sinh thái được liên kết với nhau rất chặt chẽ, rất bài bản thôi. Chứ nếu như bây giờ bảo là Steve Jobs mà sinh ra ở Việt Nam thì có khi bố ấy chết luôn từ trong trứng rồi ấy chứ vì làm gì có ai cho bố ấy dám nghĩ khác, dám "think different" đâu mà còn đòi mẹ tạo ra... Gớm, mẹ chỉ cần ông ấy mở mồm ra nói trái ý đám đông hoặc là ăn mặc khác người một phát thôi nhá là "toang" ngay, ăn đấm không trượt phát nào ngay.
Hay như kiểu Jack Ma ở bên Trung Quốc cũng vậy. Nhiều người cứ kể về ông ấy như kiểu là một biểu tượng của ý chí từ cái việc là thi đại học nhiều lần mới đỗ cho tới cái chuyện là đi xin việc liên tục bị từ chối. Những câu chuyện đấy ừ thì nó cũng đúng nhưng nếu mà chỉ nhìn vào ý chí của cá nhân thôi thì chưa đủ để giải thích thành công của Alibaba. Jack Ma ông ấy không chỉ thành công nhờ vào nỗ lực của bản thân mà còn nhờ vào cái việc ông ấy xuất hiện đúng vào cái thời điểm Internet nó bùng nổ tại Trung Quốc, hàng trăm triệu người dân bắt đầu tiếp cận với thương mại điện tử. Đặc biệt nhất là ông ấy còn được chính phủ Trung Quốc hậu thuẫn trong việc thanh toán khi mà Alibaba làm Alipay thì chính phủ Trung Quốc đã có những cái quy định cực kỳ khắt khe để chặn các công ty tài chính nước ngoài, tạo ra một cái lớp khiên để Alipay có thể trở thành hệ thống độc quyền của thương mại điện tử Trung Quốc.
Đây là minh chứng rất rõ để có thể thấy được các tỷ phú họ cũng chỉ là kết quả của một hệ sinh thái mà thôi. Chứ còn mấy cái kiểu "self-help" như là cái giờ phải ý chí, phải quyết tâm, phải không bỏ cuộc... những cái đấy nó chỉ là những cái rất nhỏ. Để tạo ra được các tỷ phú như kiểu Steve Jobs ấy thì nó phải là sự kết hợp đầy đủ của cả ba yếu tố: thiên thời, địa lợi và nhân hòa.
Steve Jobs, ông ấy hội tụ đầy đủ cả ba thứ đấy luôn. Ông ấy sinh năm 1955, khi ở cái độ tuổi đủ chín thì lại rơi vào đúng cái thời cách mạng công nghệ xuất hiện, ngày đó máy tính nó bập bẹ phát triển thế nên là Steve Jobs mới thành danh được như vậy. Chứ nếu mà bảo mẹ Steve Jobs mà sinh vào cái thời trước công nguyên, cái thời mà con người vẫn còn đang đóng khố đi săn bắn ấy thế thì thử hỏi Apple ra đời kiểu gì? Đó, nó là chữ "thời".
Tiếp theo là "địa lợi" thì thôi khỏi phải nói. Steve Jobs ông ấy được sống trong một gia đình học thức có bố nuôi là kỹ sư, một người đã truyền cho ông ấy rất nhiều cảm hứng với máy móc ngay từ khi còn nhỏ. Đã vậy thì Steve Jobs ông ấy lại còn được sống ở trung tâm của thung lũng Silicon luôn, xung quanh nhà toàn là các kỹ sư công nghệ sừng sỏ. Năm 12 tuổi, mới 12 tuổi thôi nhá mà Steve Jobs ông ấy đã có thể gọi điện thẳng trực tiếp cho nhà sáng lập của hãng HP để xin linh kiện lắp ráp và được nhận vào hãng đó để thực tập rồi. Thử hỏi một đứa trẻ 12 tuổi nếu nó sống ở nơi khác thì làm sao nó có được cái đặc quyền đấy? Đây, đó là địa lợi.
Cuối cùng là "nhân hòa" thì Steve Jobs có một cái thằng bạn tên là Wozniak, ông này gần như nó là mẹ bộ não của Apple đời đầu luôn rồi. Không có cái thằng bạn Wozniak này ấy thì Steve Jobs cũng chỉ là cái thằng buôn bán linh kiện nhỏ lẻ thôi. Thế rồi thì ngoài ra còn có cả các cái nhà đầu tư thiên thần rót vốn vào công ty Apple ở thời điểm nó mới thành lập nữa. Đặc biệt nhất là sau này khi lớn lên rồi Apple thu hút được rất nhiều nhân tài về làm việc cho mình và điển hình nhất, nổi bật nhất đó chính là Tim Cook. Có vậy thì Apple mới giữ vững được phong độ đến ngày hôm nay.
Phải hội tụ đầy đủ các yếu tố về thiên thời, địa lợi, nhân hòa như vậy mới có thể tạo ra được những người như kiểu Steve Jobs. Chứ đâu phải mẹ tự nhiên đùng cái đẻ được đâu, nó phải là một hệ sinh thái với đầy đủ tất cả mọi thứ, nó phải được xây dựng cả trăm năm rồi thì may ra mới sản sinh được những con người như vậy.
Đây là những cái mà quốc gia nào họ cũng thèm khát. Một quốc gia muốn phát triển được thì cái cốt lõi nhất là phải có người tài. Quốc gia nào họ chả muốn sản xuất ra người tài hoặc là thu hút được người tài về với mình. Thế nhưng làm thế nào, tạo cơ chế làm sao để thu hút được họ thì nó khó lắm. Cái người tài họ cần đâu phải là tiền đâu, bởi vì tiền đến một mức độ nào đó họ cũng chán thôi. Cái mà người tài họ cần đó là cả một cái nền tảng đồ sộ yểm trợ họ ở đằng sau để giúp họ thực hiện được sứ mệnh của mình cơ. Ông có đủ tiền rót xuống để cho họ nghiên cứu hay không? Nhân sự xung quanh có ai đủ trình độ để phụ việc giúp họ hay không? Sản phẩm mà họ làm ra có được nhà nước trọng dụng hay không? Tỉ tỉ các cái thứ khác nhau và đây là những cái cực kỳ khó làm luôn.
Ngay đến cả các nước rất giàu có như kiểu Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc họ vẫn còn đang loay hoay thì thử hỏi một đứa học sinh lớp 12 nó trả lời làm sao được? Chưa kể nó chỉ được trả lời trong vòng vài chục phút và trả lời trong vỏn vẹn 200 từ thôi thế thì trả lời kiểu gì? Chính vì thế nên cái việc hỏi học sinh là "Làm thế nào để tạo ra được Steve Jobs Việt Nam" nó là một câu hỏi nghe vẻ rất sáo rỗng.
Thay vì ám ảnh với việc tạo ra một vĩ nhân ngoại quốc như vậy thì sao mình không đặt cái câu hỏi theo kiểu là: "À, Việt Nam mình cần xây dựng cái cơ chế, cái văn hóa như nào để những cái bộ óc xuất chúng họ có thể tự do phát triển để trở thành phiên bản rực rỡ nhất của họ, mang đậm bản sắc Việt Nam?". Nếu mà hỏi như vậy thì có phải hay hơn không? Câu hỏi nó sẽ mở hơn, nó có nhiều góc độ để tiếp cận hơn. Đồng thời thì nó tránh được cái việc thần tượng hóa một cá nhân nào đó kiểu như Steve Jobs vì ông này ngoài những mặt tốt ra ấy thì ông ấy cũng còn rất nhiều các mặt xấu, ông ấy cũng chơi bời hút chích, thác loạn theo văn hóa hippie đủ cả luôn.
Trong khi đó Việt Nam mình tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau nhưng mà hào kiệt thời nào chả có. Tại sao phải đi bắt chước Steve Jobs nhỉ? Nguồn lực của đất nước mình khác thì cách đánh của đất nước mình khác mà chưa kể cái kiểu bắt chước theo thần tượng như vậy nó rất là thiển cận luôn. Lâu dần nó sẽ hình thành một cái nhận thức cực kỳ lệch lạc. Ý chí này, đam mê này, khát vọng này... tất cả những cái mỹ từ đó nó chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong thành công của các tỷ phú thôi, cái chính nó nằm ở cái hệ sinh thái đằng sau đã giúp đỡ những cái hạt giống này nảy mầm cơ.
Steve Jobs, ông ấy không tạo ra thung lũng Silicon mà thung lũng Silicon mới là nơi tạo điều kiện để Steve Jobs tỏa sáng. Elon Musk, ông ấy không tạo ra nước Mỹ mà chính nước Mỹ đã tạo điều kiện để Elon Musk có thể phát huy hết tiềm năng của mình. Hay như kiểu Mark Zuckerberg cũng vậy, ông này không tạo ra đại học Harvard mà ngược lại Harvard và cái hệ sinh thái học thuật của Mỹ mới tạo ra Mark Zuckerberg.
Cái ăn nhau ở đây nó chính là hai chữ "môi trường". Ông có là hạt giống tốt đến mấy, ông có sản xuất ra những thiên tài kiểu như Steve Jobs thật đi nữa, thế nhưng nếu vứt cái hạt giống đấy vào sa mạc thì cũng chỉ 37 21 ngày là nó chết thôi. Thế nhưng ngược lại nếu sản xuất ra người tài rồi, đồng thời lại còn được nuôi dạy, lại còn được phát triển trong một môi trường màu mỡ như nước Mỹ nữa thì nó lại là ngon luôn, không phải không?
Khi đấy nhá Apple tự nó xuất hiện, tự nó sinh ra iPhone để làm khuynh đảo thế giới để rồi bây giờ anh em mình mỗi người cầm một cái điện thoại trên tay. Điện thoại gặp vấn đề gì là anh em mình chỉ cần mang đến Oneway sửa một phát thôi là xong. Đến Oneway đọc Pass "Tuấn tiền tỷ" là sẽ được giảm ngay 20% tối đa lên đến 350k khi thay pin Pisen hoặc là thay pin Vmas cho iPhone, giảm ngay 150k khi thay màn hình iPhone, giảm ngay 15% khi ép kính iPhone. Thông tin chi tiết về dịch vụ sửa chữa điện thoại của Oneway em để ở phía dưới phần bình luận nha sếp, với Oneway uy tín trước sau như một!